Okul öncesi kontrol neden önemli?
İlkokulun ilk yılında çocuklar yalnızca okuma-yazma öğrenmez; öğretmeni dinleyip anlamak, sırayla söz almak, arkadaşlarıyla oyun kurmak ve kendini ifade etmek de günlük okul yaşamının parçasıdır. Dil ve konuşma güçlüklerinin okula başlamadan fark edilmesi, çocuğun bu yeni döneme daha güçlü bir temelle başlamasını sağlar.
Anlama becerileri
- İki-üç adımlı yönergeleri takip edebiliyor mu? (“Çantanı al, ayakkabını giy ve kapının önünde bekle.”)
- Önce/sonra, altında/üstünde, aynı/farklı gibi kavramları anlıyor mu?
- Dinlediği kısa bir hikâyeyle ilgili “kim, ne, nerede, neden” sorularını yanıtlayabiliyor mu?
- Grup içinde verilen bir yönergeyi kendisine özel söylenmeden takip edebiliyor mu?
Anlatma becerileri
- Uzun ve bağlaçlı cümleler kurabiliyor mu? (“Parka gittik çünkü hava güzeldi.”)
- Geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanı doğru kullanıyor mu?
- Yaşadığı bir olayı başı, ortası ve sonu olacak şekilde anlatabiliyor mu?
- Aradığı kelimeyi bulmakta sık zorlanıyor mu?
- Duygularını ve ihtiyaçlarını sözel olarak ifade edebiliyor mu?
Konuşma sesleri ve anlaşılırlık
- Konuşması tanımadığı kişiler tarafından büyük ölçüde anlaşılıyor mu?
- /k/ yerine /t/ (“kedi” yerine “tedi”) gibi örüntüsel değiştirmeler sürüyor mu?
- /s/, /z/, /ş/ seslerinde dili dişlerin arasından görünüyor mu?
- /r/ dışındaki sesleri büyük ölçüde doğru kullanıyor mu? (/r/ bazı çocuklarda biraz daha geç oturabilir.)
Fonolojik farkındalık
- Kelimeleri hecelerine ayırabiliyor mu? (“ka-lem”)
- Kafiyeli kelimeleri fark edebiliyor mu? (“masa – kasa”)
- Bir kelimenin hangi sesle başladığını söyleyebiliyor mu?
Bu beceriler hakkında daha fazla bilgi için Fonolojik farkındalık nedir? yazımızı okuyabilirsiniz.
Sosyal iletişim ve akıcılık
- Akranlarıyla karşılıklı oyun kurup sürdürebiliyor mu?
- Sohbette sıra alıyor ve konuyu sürdürebiliyor mu?
- Kelimelerde belirgin tekrarlar, uzatmalar veya takılmalar var mı?
- Sesi sürekli kısık veya çok genizden mi geliyor?
Kontrol listesini nasıl değerlendirmeli?
Bu liste tanı koymak için değil, gözlemlerinizi düzenlemek için hazırlanmıştır. Birden fazla maddede belirgin zorlanma görüyorsanız ya da öğretmen benzer gözlemler paylaşıyorsa, okul başlamadan önce bir dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi yararlı olacaktır. Eskişehir’de okul öncesi değerlendirme için ön görüşme planlayabilirsiniz.
